Nghiên cứu và phòng thí nghiệm: Có những việc làm nào sau khi hoàn thành tiến sĩ ở Canada?

Người tốt nghiệp tiến sĩ làm gì sau khi ra trường?

Một cuộc khảo sát của Cơ quan Thống kê Canada là điểm khởi đầu hữu ích. Khảo sát bao gồm những người tốt nghiệp năm 2020 từ các cơ sở giáo dục sau trung học công lập, sinh sống ở Canada vào năm 2023 và không tiếp tục học ở bậc sau trung học kể từ khi tốt nghiệp.

Trong khảo sát này, nhóm được gọi là “quốc tế” gồm những người có giấy phép du học hoặc giấy phép lao động vào thời điểm bắt đầu chương trình, khác với nhóm được gọi là “Canada”. Vì vậy, các nhóm này không đơn giản tương ứng với quốc tịch.

Hai dòng này trả lời hai câu hỏi khác nhau. Dòng đầu tiên cho biết tỷ lệ người tốt nghiệp đang đi làm, bất kể nghề nghiệp. Dòng thứ hai mô tả nghề nghiệp mà họ làm trong số những người đã có việc làm. Dòng này không chỉ đo lường công việc trong phòng thí nghiệm, cũng không cho biết lĩnh vực của người sử dụng lao động.

Phép so sánh này không chứng minh được lý do có sự khác biệt về kết quả: chẳng hạn, thành phần ngành học của các nhóm có thể khác nhau. Phép so sánh cũng không mô tả những người tốt nghiệp đã rời Canada hoặc tiếp tục học ở bậc sau trung học. Những số liệu này là căn cứ tham khảo để đặt câu hỏi, chứ không phải xác suất cá nhân được tuyển dụng.

Phân biệt nghề nghiệp, lĩnh vực và nơi làm việc

Khi tìm việc, từ “nghiên cứu” là điểm khởi đầu chứ không phải mô tả đầy đủ. Nên phân biệt 3 yếu tố:

• Nghề nghiệp hoặc chức năng công việc: những việc bạn làm, chẳng hạn như giảng dạy, phân tích dữ liệu hoặc tham gia xây dựng chính sách công.
• Lĩnh vực hoặc loại hình nhà tuyển dụng: tổ chức bạn làm việc cho, chẳng hạn như cơ sở giáo dục, cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp.
• Địa điểm và môi trường làm việc: phòng thí nghiệm, văn phòng, thực địa hoặc kết hợp nhiều môi trường.

Chức danh không nhất thiết thể hiện tất cả nhiệm vụ. Khi so sánh 2 tin tuyển dụng, hãy hỏi công việc dành bao nhiêu thời gian cho thực nghiệm, phân tích, viết lách, giảng dạy hoặc điều phối. Đồng thời, hãy kiểm tra xem bằng tiến sĩ là yêu cầu bắt buộc, được ưu tiên hay chỉ phù hợp với vị trí.

Một nghiên cứu của Cơ quan Thống kê Canada dựa trên Điều tra dân số năm 2021 cho thấy sự đa dạng về nghề nghiệp theo ngành học tiến sĩ: nghiên cứu này đề cập đến giảng dạy đại học, các nghề khoa học và những vị trí liên quan đến chính sách công. Nghiên cứu bao gồm những người có bằng tiến sĩ tại Canada đã làm việc trong tuần từ ngày 2 đến ngày 8 tháng 5 năm 2021. Do đó, nghiên cứu không tính những người không có việc làm vào thời điểm đó và cũng không đo lường thời gian cần thiết để tìm được việc làm.

Đại học, nghiên cứu sau tiến sĩ hay môi trường khác: nên so sánh điều gì?

Nếu bạn quan tâm đến giảng dạy và nghiên cứu ở bậc đại học, hãy phân biệt trách nhiệm của một vị trí giảng viên với trách nhiệm của một vị trí nghiên cứu, đồng thời xem xét điều kiện cụ thể của từng tin tuyển dụng. Nếu cân nhắc làm nghiên cứu sau tiến sĩ, hãy hỏi thời hạn làm việc, ai sẽ hướng dẫn dự án, bạn có thể thực hiện những hoạt động nào và kinh nghiệm này phù hợp ra sao với mục tiêu tiếp theo. Làm nghiên cứu sau tiến sĩ không đảm bảo bạn sẽ có được vị trí giảng viên lâu dài.

Đối với vị trí trong phòng thí nghiệm hoặc môi trường khác, hãy áp dụng cùng một khuôn khổ: cần giải quyết vấn đề gì, bằng phương pháp nào, trong nhóm nào và với mức độ tự chủ ra sao? Một vị trí có chức danh giống với đề tài luận án của bạn có thể dành rất ít thời gian cho phương pháp bạn muốn tiếp tục thực hành; ngược lại, một công việc có chức danh ít quen thuộc hơn có thể sử dụng chuyên môn của bạn.

Vì vậy, đừng chỉ tìm việc theo tên ngành học. Hãy thử tìm bằng các từ mô tả phương pháp và vấn đề bạn có khả năng xử lý, sau đó đọc nhiệm vụ và yêu cầu của từng tin tuyển dụng.

Đọc triển vọng việc làm tại địa phương

Triển vọng do Ngân hàng Việc làm công bố giúp xác định tình hình của một nghề tại một khu vực và trong một khoảng thời gian. Chúng không trực tiếp mô tả cơ hội của một cá nhân có bằng tiến sĩ.

Ví dụ, triển vọng 2025-2027 ở Ontario được đánh giá là “rất hạn chế” đối với các nhà sinh vật học và chuyên gia liên quan, nhóm bao gồm cả nhà vi sinh vật học. Đánh giá này áp dụng cho một nhóm nghề nghiệp rộng: không tự động áp dụng cho mọi chương trình tiến sĩ, mọi ngành học hay các tỉnh khác. Các khu vực ở Ontario cũng có thể có đánh giá riêng.

Cách sử dụng loại dữ liệu này:

1. Xác định nghề có nhiệm vụ tương tự công việc bạn muốn làm, ngay cả khi chức danh khác với chuyên ngành của bạn.
2. Ghi lại khu vực và khoảng thời gian của dự báo, sau đó xem kết quả theo vùng hiện có.
3. So sánh với các tin tuyển dụng cụ thể: yêu cầu, phương pháp, thời hạn hợp đồng và địa điểm làm việc.
4. Chuẩn bị phương án thứ hai, dựa trên một chức năng hoặc môi trường khác có thể tận dụng kỹ năng của bạn.

Triển vọng tại địa phương là một tín hiệu cần xem xét cùng với các tin tuyển dụng, không phải lời phán quyết về tương lai của bạn.

Các trường đại học và chương trình

Nếu bạn vẫn đang cân nhắc học tiến sĩ, việc lựa chọn đề tài có thể định hướng các phương pháp bạn sẽ phát triển. Hai ví dụ ở Québec này giúp so sánh các câu hỏi nghiên cứu và yêu cầu về hướng dẫn; đây không phải bảng xếp hạng hay danh sách đầy đủ.

Điểm khác biệt có ý nghĩa thực tế: tại Sherbrooke, việc được người hướng dẫn chấp thuận là một phần của điều kiện nhập học, trong khi tại Laval, người học phải tìm được người hướng dẫn sau khi nhập học, theo các quy định của chương trình này. Trong cả hai trường hợp, hãy tự hỏi những phương pháp và câu hỏi nào bạn muốn tiếp tục sử dụng và nghiên cứu trong công việc sau khi bảo vệ luận án. Có dự án phù hợp không đảm bảo bạn sẽ được nhận vào chương trình hoặc có việc làm sau này.

Chuyển luận án thành những ví dụ hữu ích cho hồ sơ ứng tuyển

Thay vì chỉ trình bày tên luận án, hãy chuẩn bị một vài ví dụ ngắn giúp người ngoài chuyên ngành hiểu được đóng góp của bạn. Với mỗi ví dụ, hãy nêu vấn đề, vai trò của bạn, phương pháp đã sử dụng và điều bạn đã học được hoặc tạo ra.

Sau đó, bạn có thể lập một bảng cho từng tin tuyển dụng:

Cách làm này phù hợp cả khi tìm vị trí ở trường đại học lẫn khi tìm hiểu các môi trường khác. Nó giúp bạn quyết định liệu mình có muốn tiếp tục nghiên cứu những vấn đề tương tự, thay đổi phương pháp hay ứng dụng chuyên môn vào một vấn đề khác.

Người tốt nghiệp quốc tế: phân biệt việc làm và quyền được phép làm việc

Đối với người quốc tế, tìm được một tin tuyển dụng và được phép làm việc là hai vấn đề riêng biệt. Theo thông tin của Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada được tra cứu ngày 7 tháng 11 năm 2026, giấy phép lao động sau tốt nghiệp có một số điều kiện liên quan đến chương trình và cơ sở giáo dục. Có bằng tiến sĩ không tự động đem lại quyền được cấp giấy phép này.

Trước khi lên kế hoạch chuyển tiếp, hãy kiểm tra với IRCC các tiêu chí áp dụng cho trường hợp của bạn, tình trạng của bạn và giấy phép cần thiết để làm việc vào thời điểm dự kiến. Quy định có thể thay đổi; thông tin chung này không thay thế việc đánh giá riêng cho từng trường hợp.